محمد ترکمان

درباره مهمان

محمد ترکمان، زادهٔ ۱۳۳۲ در تهران، پژوهشگر و اسنادپژوه تاریخ معاصر ایران است. او پس از تحصیل در ایران به فرانسه رفت و در دانشگاه پاریس ۸ در رشته اقتصاد سیاسی تحصیل کرد و هم‌زمان در کلاس‌های ژاک برک در مدرسه مطالعات عالی علوم اجتماعی پاریس شرکت داشت. ترکمان از سال‌های نوجوانی در فعالیت‌های سیاسی حضور داشت و در دهه ۱۳۴۰ دو بار بازداشت شد. در دوران اقامت در فرانسه نیز با انجمن اسلامی دانشجویان ایرانی در ارتباط بود.

پس از انقلاب ۱۳۵۷، بخش اصلی فعالیت او بر پژوهش اسنادی تاریخ معاصر ایران متمرکز شد. نهضت ملی شدن نفت، دولت محمد مصدق، کودتای ۲۸ مرداد، تحولات سیاسی دهه‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ و بررسی اسناد مرتبط با شخصیت‌هایی چون محمد مصدق، سید ابوالقاسم کاشانی، سید محمود طالقانی و شیخ فضل‌الله نوری از محورهای اصلی کار او بوده‌اند. آثار ترکمان بیش از آنکه بر روایت کلی تاریخ تکیه کنند، بر گردآوری، انتشار و بازخوانی اسناد و مکاتبات تاریخی استوارند.

از شناخته‌شده‌ترین آثار او مجموعه دو جلدی «نامه‌های دکتر مصدق» است که در آن بیش از هزار نامه و دست‌خط از محمد مصدق گردآوری شده است. از دیگر آثار و پژوهش‌های او می‌توان به «تشنجات و درگیری‌های خیابانی در دوران دکتر مصدق»، «اسناد ۱۵ خرداد»، «قیام ملی سی تیر»، «اسرار قتل رزم‌آرا»، «هجوم انگلیس و روس به ایران، قرارداد ۱۹۰۷»، «اسناد امیر مؤید سوادکوهی و نقض بی‌طرفی ایران در جنگ دوم جهانی» و مجموعه‌هایی درباره آثار و مکاتبات آیت‌الله کاشانی، طالقانی و شیخ فضل‌الله نوری اشاره کرد.

بخش مهمی از جایگاه ترکمان در پژوهش تاریخ معاصر به کار مستمر با اسناد و تلاش برای بازخوانی مناقشه‌های تاریخی از خلال منابع دست‌اول بازمی‌گردد. در گفت‌وگوها و نوشته‌های او نیز تجربه سیاسی پیش از انقلاب با پژوهش تاریخی سال‌های بعد پیوند خورده است و موضوعاتی چون مصدق، مشروطه، ملی‌گرایی، نیروهای مذهبی و تحولات منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ حضوری مستمر دارند.