جنگ، جامعه مدنی و آینده ایران
اپیزود 1 مقدمه
در این مجموعه گفتوگوها با حضور علیرضا رجایی، علی افشاری، مهرداد فرهمند، محمد رهبر، سعید شاهسنودی، یاسر میردامادی و امین بزرگیان، هر سخنران از زاویهای متفاوت به نسبت میان جنگ، جامعه مدنی و آینده ایران نگاه میکند؛ از ظرفیتهای مقاومت و تابآوری گرفته تا محدودیتهای ساختاری، از نقش کنشهای خودجوش تا چالشهای سازماندهی. این پادکست تلاشی است برای فهم اینکه در سایه جنگ، جامعه مدنی ایران چه دارد، چه کم دارد و چه افقی پیش روی آن قرار گرفته است.
سلام و وقت بخیر.
خوشحالم که امروز هم برای گفتوگویی با محوریت جنگ، جامعه مدنی و آینده ایران در کنار شما هستیم. در این نشست به مسئله مهم جنبشهای مدنی و استراتژی سیاسی خواهیم پرداخت. در میان بحرانهای چندلایه امروز ایران، از فشارهای داخلی تا مداخلات و تنشهای خارجی، بحث درباره مسیر و استراتژی جنبشهای اجتماعی بیش از هر زمان دیگری حیاتی شده است.
در نامههای میان سعید مدنی و آصف بیات که پس از مصاحبه سعید مدنی با حسین رزاق در زندان و در فاصله ماه مه ۲۰۲۴ تا ژوئن ۲۰۲۵ نوشته شدهاند، ما با دو نگاه مکمل روبهرو هستیم. از یک سو، تأکید بر تداوم و پویایی جامعه جنبشی ایران و ضرورت فهم پیچیدگیهای آن، و از سوی دیگر، طرح این پرسش بنیادین که آیا جنبشهای انقلابی نیاز به رهبری دارند؟ به چه نوع ایرانی میخواهیم بیندیشیم و پروژه نظم آینده بر چه مبنایی باید شکل بگیرد؟
مدنی بر این نکته تأکید میکند که جنبشهای اعتراضی در ایران، از ۸۸ تا زن، زندگی، آزادی، حلقههایی پیوستهاند که جامعه را بهطور مداوم در وضعیت جنبشی نگه داشتهاند و تحلیل آنها واجب است. مدنی همچنین بر تئوری گذار بهعنوان پروسه دموکراتیزاسیون خشونتپرهیز تأکید دارد. در مقابل، بیات تفاوت چندانی بین گذار خشونتپرهیز یا انقلاب خشونتپرهیز نمیبیند.
بیات در نامه دوم، با نگاه به شرایط جدید، بهویژه در بستر تنشها و حتی حملات خارجی در زمان حمله اول اسرائیل به ایران، هشدار میدهد که دوگانههای سادهساز، مثل ضد امپریالیسم یا کمک قدرت خارجی، پاسخگو نیستند و ما نیازمند تفکری خلاق و چندبعدی درباره آینده هستیم.
در چنین شرایطی، بهویژه پس از تشدید کنونی درگیریهای جهانی و منطقهای و نقشآفرینی بازیگران خارجی، مسئله فقط مقاومت یا اعتراض نیست، بلکه چگونگی صورتبندی یک استراتژی است که بتواند همزمان استقلال، دموکراسی و عدالت را پیش ببرد.
پرسش اصلی امشب این است که جنبشهای اجتماعی ایران چگونه میتوانند در این میدان پیچیده و در کوران پیکار با استبداد و استیلای داخلی، در دام همسویی با قدرتهای خارجی نیفتند؟ آیا خیابان همچنان تنها راه برای فشار به نیروی حاکم در جهت اعمال پروسه دموکراتیزاسیون است؟ چه نظریهها و چه روشهایی را در این شرایط برای جنبشهای اجتماعی ایران میتوان متصور شد؟
امشب تلاشی است برای باز کردن این موضوع؛ از تحلیل وضعیت جنبشها تا امکانهای استراتژیک پیشرو، و از نقد گذشته تا تصور آیندهای که هنوز باید آن را بسازیم.
مهمانان امشب، آصف بیات، محمدرضا نیکفر، بهروز خلیق و مهرداد درویشپور، همگی در این زمینه مقالات و نوشتههایی دارند و سعی میکنیم نظرات این دوستان عزیز را بشنویم.